Hipofiz adenomları, hormonları düzenleyen hipofiz bezinden kaynaklanan, çoğunlukla iyi huylu tümörlerdir. Hormon fazlalığı veya görme sinirlerine bası yaparak belirti verebilirler.
Hipofiz adenomu nedir?
Hipofiz bezi, beynin alt kısmında, kafa tabanındaki sella turcika adı verilen kemik çukurda yer alan ve vücudun pek çok hormonunu düzenleyen küçük bir bezdir. Hipofiz adenomları bu bezden kaynaklanan ve büyük çoğunluğu iyi huylu olan tümörlerdir.
Adenomlar hormon salgılayıp salgılamamalarına göre iki gruba ayrılır:
- Hormon salgılayan (fonksiyonel) adenomlar: Prolaktin, büyüme hormonu (akromegali), ACTH (Cushing hastalığı) veya nadiren TSH fazlalığına yol açabilir.
- Hormon salgılamayan adenomlar: Genellikle büyüyerek görme sinirlerine ve normal hipofiz dokusuna bası yaptıklarında belirti verirler.
1 cm'den küçük olanlara mikroadenom, daha büyük olanlara makroadenom denir.
Belirtiler
- Görme bozukluğu, özellikle görme alanının dış kısımlarında kayıp
- Baş ağrısı
- Adet düzensizliği, memeden süt gelmesi, cinsel istek azalması ve kısırlık (prolaktinoma)
- El ve ayaklarda büyüme, yüz hatlarında kabalaşma, aşırı terleme (akromegali)
- Kilo artışı, yüzde yuvarlaklaşma, yüksek tansiyon ve şeker (Cushing hastalığı)
- Halsizlik ve yorgunluk (hipofiz yetmezliği)
Tanı
Tanıda hipofiz bölgesine yönelik ince kesitli kontrastlı MR, kan ve idrarda ayrıntılı hormon testleri ile göz muayenesi ve görme alanı testi birlikte değerlendirilir. Değerlendirme endokrinoloji ile ortak yürütülür.
Tedavi Yaklaşımı
- İlaç tedavisi: Prolaktin salgılayan adenomlarda (prolaktinoma) ilk tedavi genellikle ilaçtır; çoğu hastada tümör küçülür ve hormon düzeyi normale döner.
- Endoskopik transsfenoidal cerrahi: Çoğu hipofiz adenomu, kafatası açılmadan burun yoluyla endoskop kullanılarak çıkarılabilir. Görme sinirlerine bası yapan veya hormon fazlalığına yol açan adenomlarda temel tedavidir.
- Radyocerrahi: Cerrahi sonrası kalan veya tekrarlayan tümörlerde ve kavernöz sinüs içine uzanan bölümlerde Gamma Knife radyocerrahi uygulanabilir. Hem tümör kontrolü hem de hormon fazlalığının azaltılması amaçlanır.
- Takip: Küçük, hormon salgılamayan ve belirti vermeyen adenomlar MR ile izlenebilir.