Beyin metastazı, vücudun başka bir organındaki kanserin kan yoluyla beyne yayılmasıyla oluşan tümörlerdir. Tedavi; metastazların sayısına, büyüklüğüne, yerine ve hastalığın genel durumuna göre planlanır.
Beyin metastazı nedir?
Beyin metastazı (ikincil beyin tümörü), vücudun başka bir bölgesinde başlayan kanserin kan dolaşımı yoluyla beyne ulaşması ve orada yeni tümör odakları oluşturmasıdır. Erişkinlerde beyinde görülen tümörlerin önemli bir bölümünü metastazlar oluşturur.
Beyne en sık yayılan kanserler arasında akciğer kanseri, meme kanseri, melanom (cilt kanseri), böbrek ve kalın bağırsak kanserleri yer alır. Metastaz tek bir odak halinde olabileceği gibi beynin farklı bölgelerinde birden fazla odak şeklinde de görülebilir.
Kanser tedavilerindeki gelişmelerle hastaların yaşam süresi uzadıkça, beyin metastazı tanısı alan hasta sayısı da artmıştır. Günümüzde beyin metastazlarının tedavisinde, hastanın genel durumunu ve yaşam kalitesini gözeten, çok yönlü bir yaklaşım benimsenmektedir.
Belirtiler
Belirtiler metastazın yerine ve büyüklüğüne göre değişir. Bazı metastazlar belirti vermeden, kanser takibi sırasında yapılan görüntülemelerde saptanır.
- Baş ağrısı, bulantı ve kusma
- Nöbet (epileptik atak)
- Vücudun bir tarafında güç kaybı veya uyuşma
- Konuşma bozukluğu
- Görme bozukluğu
- Denge kaybı ve koordinasyon bozukluğu
- Unutkanlık, kişilik ve davranış değişiklikleri
Tanı
Tanıda en değerli inceleme kontrastlı beyin MR'ıdır. MR, metastazların sayısını, büyüklüğünü ve çevresindeki ödemi göstererek tedavi planlamasına yön verir. Daha önce kanser tanısı olmayan hastalarda, beyindeki lezyonun kaynağını bulmak için tüm vücut taramaları yapılabilir; gerekli durumlarda tanı biyopsi veya cerrahi ile alınan dokunun incelenmesiyle kesinleşir.
Tedavi Yaklaşımı
Tedavi kararı; nöroşirürji, radyasyon onkolojisi ve tıbbi onkoloji uzmanlarının birlikte değerlendirmesiyle verilir. Başlıca seçenekler şunlardır:
- Cerrahi: Büyük, belirgin baskı etkisi oluşturan veya tanının kesinleştirilmesi gereken tek ya da az sayıdaki metastazlarda tercih edilebilir. Cerrahi sonrası tümör yatağına genellikle radyocerrahi veya radyoterapi eklenir.
- Radyocerrahi (Gamma Knife, CyberKnife): Uygun büyüklükteki tek veya birden fazla metastazda, çevre beyin dokusunu koruyarak hedefe odaklanmış yüksek doz verilmesini sağlar. Çoğu zaman tek seansta ve hastanede yatış gerektirmeden uygulanır.
- Tüm beyin radyoterapisi: Çok sayıda metastaz bulunan seçilmiş hastalarda kullanılabilir.
- İlaç tedavileri: Kemoterapi, hedefe yönelik tedaviler ve immünoterapi; primer kanserin türüne göre tıbbi onkoloji tarafından planlanır.
- Destek tedavileri: Ödemi azaltmak için kortikosteroidler ve nöbetleri önlemek için antiepileptik ilaçlar gerekebilir.
Tedavi sonrasında düzenli MR kontrolleri ile hem tedavi edilen odakların yanıtı hem de olası yeni odaklar izlenir.