Radyocerrahi; beyindeki ve bazı durumlarda vücudun diğer bölgelerindeki lezyonlara, çevre dokuları koruyarak yüksek dozda ve hassas biçimde odaklanmış ışın verilmesini sağlayan, kesi gerektirmeyen bir tedavi yöntemidir.
Radyocerrahi nedir?
Adında "cerrahi" kelimesi geçse de radyocerrahi, kesi yapılmadan uygulanan bir tedavi yöntemidir. Çok sayıda ışın demeti farklı yönlerden tek bir hedefte kesiştirilir; böylece hedef dokuya yüksek doz verilirken ışın demetlerinin geçtiği sağlıklı dokular düşük doz alır. Hedefin yeri, şekli ve çevresindeki kritik yapılar; MR, BT ve gerektiğinde anjiyografi görüntüleri ile milimetrik hassasiyette planlanır.
Klasik radyoterapide doz genellikle haftalar süren çok sayıda seansa bölünürken, radyocerrahide tedavi tek seansta ya da birkaç seansta (genellikle en fazla beş) tamamlanır. Birden fazla seansta uygulanan biçimine "hipofraksiyone radyocerrahi" adı verilir.
Hangi cihazlarla uygulanır?
- Gamma Knife: Kobalt-60 kaynaklarından çıkan gama ışınlarını kafa içindeki hedefe odaklar. Yalnızca kafa içi lezyonlarda kullanılır ve yüksek hassasiyeti ile bilinir.
- CyberKnife: Robotik kol üzerine yerleştirilmiş bir lineer hızlandırıcı ile X ışınlarını hedefe yönlendirir. Maske ile uygulanabilir, birden fazla seansta tedaviye uygundur ve kafa dışındaki lezyonlarda da kullanılabilir.
- Lineer hızlandırıcı (LINAC) tabanlı sistemler: Radyocerrahi için uyarlanmış diğer radyoterapi cihazlarıdır.
Hangi cihazın ve hangi dozun uygun olduğu; lezyonun türüne, büyüklüğüne, yerleşim yerine, kritik yapılara uzaklığına ve hastanın genel durumuna göre belirlenir.
Hangi hastalıklarda kullanılır?
- Beyin metastazları
- Menenjiyom, vestibüler schwannom, hipofiz adenomu gibi iyi huylu tümörler
- Arteriovenöz malformasyon (AVM) ve bazı kavernomlar
- Cerrahi sonrası kalan veya tekrarlayan tümör dokusu
- Trigeminal nevralji gibi bazı fonksiyonel hastalıklar
- Seçilmiş omurga ve omurilik tümörleri (CyberKnife ile)
Tedavi Yaklaşımı
Radyocerrahi kararı; nöroşirürji, radyasyon onkolojisi ve gerektiğinde nöroradyoloji ile birlikte, hastanın görüntülemeleri ve klinik durumu değerlendirilerek verilir. Bazı hastalıklarda radyocerrahi tek başına tercih edilirken, bazılarında cerrahi ile birlikte veya cerrahi sonrasında uygulanır. Bazı durumlarda ise açık cerrahi ya da takip daha uygun seçenektir.
Tedavinin etkisi genellikle hemen değil, aylar içinde ortaya çıkar. Bu nedenle tedavi sonrasında düzenli MR kontrolleri ile izlem yapılır.
